මීට පෙර ලිපියෙන් අපි විසින් සාකච්ඡා කරන ලද චෙක්පත් සම්බන්ධයෙන් තවත් ප්‍රායෝගික වගේම ඉතාමත් වැදගත් අගරු චෙක්පත් නිවේදනයන් පිළිබඳ තරමක් ගැඹුරින් සාකච්ඡා කරමු.

Cheque return හෙවත් අගරු චෙක්පත් නිවේදනය යන්න ඇසූ විගසම ජංගම ගිණුම් හිමි ඔබේ මනසට එන්නේ RD – Refer to drawer හෙවත් අණකරු විමසනු යන අගරු චෙක්පත් සටහනයි.

නමුත් එම සටහනට අමතරව බොහෝමයක් අපිට හුරුපුරුදු නොවන අගරු චෙක්පත් සටහන් තිබෙන අතර ඒවා පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට මෙම සටහන තුලින් උත්සාහ කරමු.

ප්‍රධාන වශයෙන් අගරු චෙක්පත් සංඛේත කොටස් දෙකකට බෙදිය හැක. එනම්;

  1. නැවත ඉදිරිපත් කල හැකි අවස්ථාවන්හී දී සංඛේත (Representable return codes)
  2. නැවත ඉදිරිපත් කල නොහැකි අවස්ථාවන්හී දී සංඛේත (Non representable return codes)

1. නැවත ඉදිරිපත් කල හැකි අවස්ථාවන්හී දී සංඛේත (Representable return codes)

නැවත ඉදිරිපත් කල හැකි අගරු චෙක්පත් ලෙස හැදින්වෙනුයේ එක්වරක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසුව යම්කිසි හේතුවක් නිසාවෙන් අගරු වූවත් නැවත වරක් ඉදිරිපත් කල හැකි චෙක්පත් වේ. එහි දී භාවිතා කරනු ලබන සංඛේත පිළිබඳව අපි සාකච්ඡා කරමු.

  • අයපත උපලබ්ධි වී නොමැත. (දඩයකට යටත්ව) Effects not realized (Subject to a penalty)

චෙක්පත් සම්බන්ධයෙන් පහත ආකාරයේ කටයුතු කෙරෙමින් තිබෙන අවස්ථාවන්හීදී අයපත උපලබ්ධි වී නොමැත යන සංඛේතය යෙදිය හැකි ය. දඩයකට යටත්ව මෙම සටහන යෙදීම සිදුකරනු ලැබේ.

~ රැස් කිරීම කරමින් පවතින විට (Effects are under collection)

~අයපත් නිශ්කාශනය වෙත යවා ඇති විට (Effects are in the clearing)

~අයපත් නිශ්කාශනය හෝ රැස්කිරීම සදහා බැංකුව වෙත දැනට ලැබී ඇත්නම් පමණක් (Effects have just been received for clearing or collection )

  • ආදායකයාගේ පිටසන අවශ්‍යය (Payee’s endorsement required )

යම් ආදායකයකුට ගෙවිය යුතු චෙක්පතක් ආදායකයාට හෝ ඔහුගේ අණට ගෙවීම් කිරීම සදහා බැංකුවට ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර,එම චෙක්පත පිටසන් කිරීම අවශ්‍ය වේ. එම පිටසන් කිරීම තුලින් ආදායකයා ගෙවීම ලබන බව හෝ එසේ නොමැති නම් ඔහු වෙනත් අයකුට හෝ රැගෙන එන්නාට ගෙවීමට අණ කර ඇති බව පිටසන් කිරීම මගින්, ගිණුම් හිමියා විසින්ම සනාථ කිරීමයි. යම් හෙයකින් ආදායකයා ගේ පිටසන නොමැති නම් එම ගෙවීම සම්බන්ධයෙන් සහතිකයක් රැස් කරන බැංකුව විසින් සැපයිය යුතු වේ. අණකරන ලදචෙක්පත් (Order Cheques)සදහා මෙම පිටසන් කිරීම අවශ්‍ය වේ.

  • ආදායකයාගේ පිටසන අවිධිමත්ය (Payees endorsement irregular )

යම් පිටසනක් එය වලංගු ලෙස සැලකීමට සුදුසු පරිදි යොදා නොමැති විටදී ආදායකයාගේ පිටසන අවිධිමත්ය යන සංඛේතය යොදනු ලැබේ.

  • ආදායකයාගේ පිටසන අපැහැදිලිය(Payees endorsement illegible)

ආදායකයාගේ නම සමග සසඳා බැලීමට නොහැකි වන සේ පිටසන යොදා ඇති විට දී ඉහත පරිදි පිළිතුරු සටහන මගින් චෙක්පත අගරු කළ හැකි වේ.

  • මතු දාතම චෙක්පතකි(Post-dated cheque)

මෙම සටහන යෙදෙන්නේ බැංකුව වෙත ඉදිරිපත් වන චෙක්පතට ගෙවීම් කළ යුතු කාලයට පෙර එම චෙක්පත ඉදිරිපත් වී ඇත්නම් ය.

  • අණකරුගේ තහවුරුව ලැබෙන තෙක් ගෙවීම කල්දමා ඇත(Payment postponed pending drawers confirmation)

මෙම සංඛේතය බොහෝවිට ගණුදෙනුකරුවන් හදුනන්නේ PPPDC යන කෙටි යෙදුමෙනි. පහත සදහන් කවර අවස්ථාවක්දී වුවද ඉහතින් සදහන් කල සංඛේතය යොදමින් චෙක්පත අගරු කිරීම කළ හැකි වේ.

~ ගෙවීම් කිරීම පිළිබඳ ව ප්‍රතිනියෝගය ලිඛිත ව සනාථ කොට නොමැති විට

~ ප්‍රතිනියෝගය අසම්පූර්ණ වූ විට

~ චෙක්පත ගෙවීම් කටයුතු සදහා ඉදිරිපත් කරන පුද්ගලයා හෝ ඔහුගේ හිමිකාරත්වය සම්බන්ධයෙන් යම් සැකයක් පහළ වූ විට.

  • බැරපත් තහවුරු කර නොමැත ( Credits not verified )

මෙම අගරු සංඛේතය මේ දිනවල බහුලව භාවිතා වන සංඛේතයකි. මේ පවතින ව්‍යසන සමයේ දී බොහෝමයක් බැංකු ශාඛා වසා තිබුනද ගණුදෙනුකරුවන් ගේ ගිණුම් වලට අයත් චෙක්පත් බැරපත් තහවුරු කිරීම සදහා බැංකු වෙත ඉදිරිපත් වුව ද (Presented to the branch) එම චෙක්පත් සදහා බැරපත් තහවුරු කිරීමට නොහැකි බැවින් ඉහත දක්වන ලද සංඛේතය භාවිතා කිරීමෙන් චෙක්පත් අගරු වීම සිදු වේ.

මෙලෙස නැවත ඉදිරිපත් කළ හැකි අවස්ථාවන්හී දී යොදන සංඛේත දැක්විය හැකි අතර, ඉදිරිපත් කළ නොහැකි අවස්ථාවන්හීදී යොදන සංඛේත පිළිබඳව මීළඟට විමසා බලමු.

2.නැවත ඉදිරිපත් කල නොහැකි අවස්ථාවන්හීදී සංඛේත (Non representable return codes)

සාපේක්ෂව බලන කල බොහෝමයක් භාවිතා කරනුයේ එනම් බොහෝ විට ගණුදෙනු කරුවන්ගේ ගිණුම් වලින් චෙක්පත් අගරු වනුයේ නැවත ඉදිරිපත් කළ නොහැකි ලෙසයි. එහි දී භාවිතා කරන සංඛේත පිළිබඳව මීළඟට විමසා බලමු.

  • අණකරු විමසනු (Refer to drawer – RD)

ජංගම ගිණුම් හිමියන් අතර ඉතාමත්ම ප්‍රචලිත සංඛේතය මෙය වන අතර චෙක්පත සදහා ප්‍රමානවත් මුදල් ගිණුමේ නොමැති විට ආපසු හරවා යැවීමේදී මෙම සංඛේතය භාවිතා කරනු ලැබේ.

  • චෙක්පත කල් ඉකුත්‍ය(Stale Cheque)

සාමාන්‍යයෙන් බැංකු පරිචයේදී චෙක්පතක වලංගු කාලය මාස හයකි. මාස හයකට වඩා සංසරණය වී ඇති විටකදී එම චෙක්පත කල් ඉකුත්වූ චෙක්පතක් ලෙස අගරු කරනු ලැබේ.

  • ගිණුම වසා ඇත (Account closed )

අදාළ ගිණුම් හිමියාගේ ගිණුම වසා ඇති අවස්ථාවන්හීදී මෙම සංඛේතය භාවිතා කරනු ලැබේ.

  • අණකරු ගෙවීම නවතා ඇත (Payment stopped by drawer )

යම්කිසි අණකරුවකු විසින් තම ගෙවීම නතර කිරීම සම්බන්ධයෙන් සම්පූර්ණව සහ සැක රහිතව නියෝගයක් දී ඇති විට ඉහත සටහන මගින් චෙක්පත හරවා යැවිය හැකි වේ.

  • අණකරු මියගොස් ඇත ( Drawer deceased )

යම් බැංකුවකට සම්බන්ධ ගණුදෙනුකරුවකු ගේ මරණය ගැන බැංකුවට නිල වශයෙන් දැනුම් දී ඇති විට දී, ඔහුට අයත් චෙක්පතක් අගරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඉහත සදහන් සටහන මගින් පිළිතුරු යැවිය හැකිවේ. බැංකු ගණුදෙනු සම්බන්ධයෙන් චෙක්පතක් නිකුත් කිරීමේදී එක් අත්සනකට වඩා අවශ්‍ය වන හවුල් ගිණුමක පාර්ශවකාරයෙකු මියගොස් ඇත්නම් ඉහත සදහන් සටහන යෙදීමෙන් චෙක්පත ගෙවීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම වඩා යෝග්‍ය වේ.

  • අරමුදල් බන්ධනය කර ඇත (Funds attached)

පහත සදහන් අවස්ථාවන්හීදී මෙම සටහන යෙදිය හැක.

~දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිකුත් කල දැනුම්දීමකින් ගිණුමේ අරමුදල් පාවිච්චිය තහනම් කොට ඇති විටකදී එම තහනම් නියෝගය නිසා ගිණුමේ ඇති ඉතිරි මුදල් ගෙවීම් කිරිම සදහා ප්‍රමාණවත් නොවීම.

~ බැංකුව වෙත අධිකරණය විසින් රිට් ආඣ්ඣා නිකුත් කර ඇති විටදී.

~ අධිකරණයෙන් අතුරු නියෝගයක් පැනවී ඇති හෙයින් ගිණුමේ ඇති ඉතිරි මුදල් ප්‍රමාණය යම් වැය කටයුත්තක් සදහා භාවිත කිරීමට නොහැකි වන ලෙස තහනම් කර ඇති විටදී.

~ ගිණුමේ ඇති ඉතිරි මුදල් ප්‍රමාණය සම්බන්ධයෙන් උසාවිය විසින් තහනම් නියෝග පනවා ඇති විටදී.

  • අකුරින් හා ඉලක්කමෙන් සදහන් වටිනාකම වෙනස්ය. (Amount in words and figures differs )

විනිමය බිල් ආඥා පනතේ 9 (2) වගන්ති ප්‍රකාරව යම් චෙක්පතක අකුරෙන් සදහන් වටිනාකම සහ ඉලක්කමෙන් දැක්වෙන වටිනාකම අතර යම් වෙනසක් ඇත්නම් වචනයෙන් දක්වා ඇති ප්‍රමාණය නීත්‍යානුකූල ලෙස සැලකිය යුතු බව දක්වා ඇතත්, එවැනි පරස්පරතාවක් ඇති විට ඉහත සටහන සහිතව අගරු කිරීම බැංකු කරුවන්ගේ පරිචයයි.

  • අණකරුගේ අත්සන ආදර්ශයට වෙනස්‍ය( Drawer’s signature differs from specimen )

පහතින් දැක්වෙන අවස්ථාවන්හීදී ඉහතින් සදහන් කල සංඛේතය යොදා චෙක්පත් අගරු කරනු ලැබේ.

~ අණකරුගේ අත්සන මග හැරී ඇති විටදී

~ චෙක්පතට එක් අත්සනකට වඩා අවශ්‍ය වීම

~ බැංකුව වෙත සපයා ඇති ආදර්ශ අත්සනට වඩා චෙක්පතේ යෙදී ඇති අත්සන වෙනස් වීම

~ ආදර්ශ අත්සනේ ස්වාභාවය භාවිත අත්සනේ ස්වාභාවයට වඩා වෙනස් වීම

  • වෙනස් කිරීම් අණකරු විසින් තහවුරු කර නොමැත (Alteration not confirmed by drawer )

චෙක්පතේ දිනය, ඉලක්කම් හෝ අකුරු කිසිවක් වෙනස් කර ඇතිනම් එම සියලුම වෙනස් කිරීම් සදහා අත්සන මගින් යෙදිය යුතුය.

  • චෙක්පත අසම්පූර්ණය (Cheque incomplete )

පහත සදහන් ඕනෑම කරුණක් චෙක්පතක අඩංගු වී නැමැති නම් එය අසම්පූර්ණ චෙක්පතක් ලෙස හැදින්වේ.

~ දිනය

~ ආදායකයාගේ නම

~ ගෙවිය යුතු මුදල් ප්‍රමාණය වචනයෙන්

~ ගෙවිය යුතු මුදල් ප්‍රමාණය ඉලක්කමෙන්

~ අණකරුගේ අත්සන

  • චෙක්පත අභිනියෝගය අනුව නිකුත් කර නැත (Cheque not drawn in accordance with mandate)

යම් බැංකුවකට පවරන ලද මැන්ඩේට් පත්‍රයට අනුව අදාළ චෙක්පත් වල එක් අයකුට වඩා අත්සන් යෙදිය යුතු විට දී එලෙස අත්සන් තැබීමට බලය ලත් පුද්ගලයන් සියලු දෙනා නියමිත පරිදි චෙක්පතේ අත්සන් තැබිය යුතු වේ.

  • චෙක්පත බැංකු කිහිපයකට රේඛනය කර ඇත ( cheque crossed to more than one bank)

යම් චෙක්පතක් බැංකු දෙකක් වෙත රේඛනය කොට ඇත්නම් එය පිළිබඳ ගෙවීම් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ අවසරය විනිමය බිල් ආඥා පනතේ 79 (1) වගන්තිය මගින් බැංකුව වෙත ලබා දී ඇත.

  • චෙක්පත අවිධිමත් ලෙස නිකුත් කර ඇත (Chequers irregularly drawn )

යම් චෙක්පතක “හෝ රැගෙන එන්නාට ” යන පදය කපා ඇති විට හෙවත් අණකර අතිවිට (Order Cheque) එහි දරන්නාගේ නමට මුදල් (Pay cash )ලෙස ලියා ඇති විටදී එම චෙක්පත අවිධිමත් ලෙස නිකුත් කර ඇති බැවින් අගරු වේ.

  • වැරදියට උපලේඛනය කර ඇත ( Sheduled in error )

මෙයින් අදහස් වනුයේ නිෂ්කාශනාගාරයේ දී ඉදිරිපත් වූ බැංකුවට සම්බන්ධ නැති ලේඛනයකට ඇතුලත් වීමයි.

  • වැරදියට සංඛේතනය / දත්ත පිවිසිවීම් කර ඇත ( Encording / Data entry error )

චෙක්පතේ මුද්‍රිත අංක මුද්‍රණයේ දී වැරැද්දක් ඇත්නම් පමණක් චෙක්පතක් හරවා යැවීමට මෙම සංඛේතය භාවිතා කරනු ලැබේ.

  • ප්‍රතිබිම්බය අපැහැදිලි ය (Bad Image)

ස්කෑන් තාක්ෂණය ඔස්සේ යවන ලද චෙක්පතේ ප්‍රතිබිම්බය කියවා ගැනීමට නොහැකි තරම් අපැහැදිලි විට මෙම සටහන යොදනු ලැබේ.

මේ ආකාරයට අගරු චෙක්පත් නිවේදනයන් සම්බන්ධයෙන් කරුණු දක්වන ලද අතර මෙම කරුණු ඔබ සැමට වැදගත් වනු ඇතැයි සිතමි.

Leave a Reply